چارک‌های توسعه

امروز در فضای مجازی نوشته ای با عنوان «پشت پرده افزایش قیمت ارز و فشار اقتصادی به دولت» با نام من به چرخش درآمده است که هیچ کلمه‌ای از آن از من نیست. از وقتی اعلام کرده‌ام که دیگر در حوزه اقتصاد سیاسی چیزی نمی‌نویسم، حتی اخبار اقتصادی را هم دنبال نمی‌کنم چه رسد به این که پشت پرده تحولات بازار ارز را رصد کرده باشم. اصولاً تحلیلی که در این نوشته آمده است نیازمند داشتن اطلاعات و مناسبات وثیق با پشت‌پرده قدرت است که من فاقد آنم. بنابراین ضمن تکذیب این نوشته از عزیزانی که آن نوشته را دیده‌اند و برای دیگران بازفرست کرده‌اند خواهش می‌کنم این تکذیبیه را نیز برای آن‌ها بفرستند.

ای کاش تمرین کنیم که از فضای مجازی به صورت اخلاقی‌تری استفاده کنیم. دستکم می‌توانیم نوشته‌های منسوب به افراد شناخته شده را اگر دارای لینک مطلب به کانال یا سایت رسمی آن‌ها نیست، پازپخش نکنیم یا اگر مُصر هستیم که بازپخش کنیم، سری به کانال یا سایت رسمی آن‌ها بزنیم که آیا چنین مطلبی در آن‌جا هست یا نه. در مورد خودِ من، اینگونه است که هر مطلبی منتشر می‌کنم حتما در کانال تلگرامی و سایت رسمی‌ام -در آدرس‌های زیر- نیز انتشار می‌دهم:

t.me/Renani_Mohsen

www.renani.net

برای کارآمدتر کردن فضای مجازی، خوب است متخصصان نرم‌افزار، راهی برای راستی‌آزمايی متون منسوب به افراد شناخته شده، طراحی کنند که خواننده به راحتی بتواند درستی انتساب متنی که می‌خواند را آزمون کند. و البته نویسندگان هم خوب است که حتماً در پایین مطلبشان لینک سایت یا کانال خود را بگذارند.

 

 اما یادمان نرود: 

«توسعه، راه پرفراز و بدون نشیبی است» که چهار مرحله دارد و هر مرحله‌ی‌ آن، از مرحله قبلی سخت‌تر و طولانی‌تر و پرهزینه‌تر رخ می‌دهد. تاسیس صنایع مدرن و استفاده از فناوری‌های جدید (مدرن‌سازی سرمایه‌‌های اقتصادی) به مثابه دشت‌های هموار در چارک اول راه توسعه است. سپس آموزش علمی و انباشت مهارت‌های فنی نیروی انسانی (مدرن‌سازی سرمایه‌های انسانی) به مثابه تپه‌های نه چندان بلند در چارک دوم راه توسعه است. آنگاه رخ نمودن تحولات سیاسی و اجتماعی مدرن مثل تمرین دموکراسی، گسترش مشارکت زنان، انتشار روزنامه، تاسیس احزاب و .... (مدرن سازی سرمایه‌های ‌اجتماعی) به‌منزله کوهچه‌هایی است که در چارک سوم راه توسعه باید از آن‌ها عبور کنیم. آنگاه شکل‌گیری اخلاق اجتماعی جدید و تحولات فرهنگی مانند رواداری در اندیشه، مدارا در عمل، دگرپذیری، عقلانیت اجتماعی، قانون‌پذیری، احترام به حقوق شهروندی و .... (مدرن سازی سرمایه‌های فرهنگی) به مثابه کوهستان‌های عظیم پر از سنگلاخی است که در چارک چهارم مسیر توسعه قرار گرفته‌اند.  تحولاتی که در دو چارک اول مسیر توسعه رخ می‌دهد را مدرنیزاسیون (نوسازی) می‌گوییم و تحولاتی که در دو چارک آخر توسعه رخ ‌می‌دهد را مدرنیته (نوگرایی) می‌گوییم.

 حرکت جامعه در این چارک‌ها البته می‌تواند همزمان رخ دهد. یعنی همزمان که همه جامعه در چارک اول در حال حرکتند، پس از چندی بخش‌هایی از جامعه به چارک دوم می‌رسند، سپس بخش‌ها یا عده کمتری به چارک سوم و باز عده کمتری وارد چارک چهارم توسعه می‌شوند. پس در عمل، جامعه همزمان در هر چهار چارک توسعه در حال پیشروی است اما معیار ما «اکثریت‌» است. یعنی وقتی اکثریت جامعه (مردم، نهادهای اجتماعی، بنگاههای اقتصادی، اجزای حکومت و ...) در چارک اول در حرکت هستند، می‌گویم این جامعه در مرحله اول توسعه است. و به همین ترتیب تا چارک چهارم. وقتی می‌گوییم جوامع «توسعه یافته»، یعنی آن‌ها هم هنوز دارای بخش‌هایی هستند که در چارک‌های قبلی در حرکت و فعالیت‌اند اما اکثریت بخش‌های ‌آن جوامع وارد چارک چهارم شده‌اند.

در ایران حرکت در مسیر توسعه را تقریبا از انقلاب مشروطیت آغاز کرده‌ایم. اما حرکت پرقدرت در چارک اول را تقریباً از ۱۳۱۰ شمسی شروع کردیم. در هشتاد سال اخیر ما چارک اول توسعه را خیلی خوب رفته ایم و البته درآمدهای نفتی نیز به کمک‌مان آمده است. حتی در برخی حوزه‌های این چارک، زیاده روی نیز کرده‌ایم. حرکت در چارک دوم توسعه را گرچه رسماً از تاسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ آغاز کرده‌ایم اما تقریبا از دهه چهل شمسی شتاب گرفته است. متاسفانه در دو دهه اخیر گسترش بی‌ضابطه دانشگاهها، به کیفیت حرکت در این چارک آسیب زده است. یعنی به نظر می‌رسد اکنون سرمایه‌های انسانی ما کیفیت لازم برای تحقق توسعه را ندارند و به همین علت احتمالاً ما برای چند نسل در مسیر توسعه درجا خواهیم زد.

 حرکت در چارک سوم نیز همزمان با چارک‌های قبلی بوده است اما در دوره‌هایی مثل سال‌های انقلاب مشروطیت یا دهه بیست شمسی، شتاب گرفته است. اما در این دوره‌ها، گستره این حرکت محدود به بخش‌هایی از جمعیت شهرهای بزرگ بوده است. تقریباً در سال‌های پس از جنگ تحمیلی بود که تحرکات مربوط به چارک سوم راه توسعه، به طور گسترده در همه مناطق و بیشتر بخش‌های جمعیتی کشور شکل گرفت و هم اکنون نیز با سرعت در حال پیش‌روی است. در هر کدام از چارک‌ها هر چه سرعت این پیشروی بیشتر باشد تنش‌ها و مشکلات و پدیده‌های غیر طبیعی و یا غیر اخلاقی بیشتر رخ می نماید. گسترش فضای مجازی در سال‌های اخیر باعث شده است که ناهنجاری‌های مربوط به چارک سوم توسعه به سرعت رخ نماید. 

جامعه ما تقریباً چند دهه است که در چارک دوم و سوم توسعه درجا می‌زند. تنها بخش‌های بسیار ناچیزی از جامعه ایرانی وارد چارک چهارم توسعه شده‌اند و اگر روند گذشته ملاک باشد، گمان نمی‌کنم به این زودی‌ها جامعه ایران به صورت گسترده وارد چارک چهارم شود. ما در واقع چند دهه است در انتهای مدرنیزاسیون و در ابتدای مدرنیته داریم درجا می‌زنیم.

علی رغم همه این‌ها، من امید فراوان دارم که همین شبکه‌های مجازی پر آسیب، مقدمات ورود گسترده‌ی جامعه ایران به چارک چهارم توسعه را فراهم آورند. انشاء‌الله.

محسن رنانی
۲۷ بهمن ۱۳۹۶

 پیوندهای مرتبط:
عصر ایران

 

نظرات  

+1 # جواب: چارک‌های توسعه .......... (به بهانه‌ی تکذیب پشت پرده‌ها)دانشجو 1396-12-07 04:51
من چند مدته که در آمریکای شمالی مشغول تحصیلات تکمیلیم، نه من و نه هیچ یک از دوستان فراوانم از دانشگاه شریف هرگز به ایران باز نخواهیم گشت، (البته به خوبی میدونیم که این باعث خوشحالی حضراته)، مطمئن هستم که اگر فضا (و فقط فضا) متفاوت بود همه با دل و جان بر میگشتند برای خدمت اول به خودشان در محیطی پر از امید و سپس به این مرز و بوم. اما حالا کار به جایی رسیده که دوستان مارا که برای بازدید از خانواده می آیند میگیرند و ....
من امیدی به آینده ندارم، همان روزی که میرفتم هم نداشتم و حالا بیشتر هم شده است این احساس. انقلاب هرم اجتماعی را وارونه کرد و این عاقبت آن روز هاست. این قشر تنها روزی واقعا به فکر توسعه یا هر چیز دیگری می افتن که لبه ی شمشیری زیر گلوشون باشه و اون روز خیلی دوره.
راستی داشتم گرد همایی وزاری خارجه ی کشورهای "خلیج" را میدیدم، نقطه نظراتشون برام جالب بود و گفتم جای منوچهر متکی خالی:
https://www.youtube.com/watch?v=DI7QIAV0qsA
نقل قول
+1 # گفتمان بحران زمینی و زمین محوری در کدام چارک میتراود؟فضل الله 1396-12-06 16:05
با درود و مهر
سعادت آشنایی با نامتان را با خواندن مقاله ی چارک ها پیدا کردم.
در نوشته جای پایی از دلهره بحران زمینی که تمدن بشر را تهدید میکند ندیدم.
با توجه باینکه مصرف بی رویه ی حاصل از زندگی مدرن خطر اصلی را ایجاد کرده و راه حل آن زمین محور شدن برخورد بشر با مصرف و محدویت های زمین است، خواهشمندم جای پدیده بحران زمینی و جواب به نیاز زمین محوری را در چارک پیشنهادی خود تعیین نمایید.
نقل قول
0 # عدالت بانی اصلی توسعهمتوازن می باشدحمید عشاقی 1396-12-04 21:44
از طرفی عدالت رابطه مستقیم با ازادی امنیت قانون ودین اسلام دارد بنابراینباید ازادی عدالت وامنیت دین وقانون باز تعریف شود ونسبت ورابطه های انها با یکدیگر تبیین نهادینه بشود
مهمترین این نسبت ها عبادتند از
نسبت ازادی به امنیت جرم سیاسی
نسبت ازادی به دین امر به معروف ونهی از منکر
نسبت ازادی به عدالت ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

و..............
این روابط در جامعه باید باز تعریف نهادبنیه بشود
نقل قول
0 # جواب: چارک‌های توسعه .......... (به بهانه‌ی تکذیب پشت پرده‌ها)ندا آهوقلندری 1396-12-04 13:41
استاد عزیز سلام و درود برشما
کمتر از یک سال است که با شما آشنا شده ام و دوری گزینی شما از مخاطبینتان را از بداقبالی خود میدانم
نقل قول
0 # دارابیمنصف 1396-12-01 15:43
سلام خدمت استاد رنانی
مدتها قبل با ادبیات و قلم شما آشنا شدم خیلی عالی تحلیل میکنید همچنان سخنان ناب برآمده از اندیشه های تیز خود را از دوستداران ایران دریغ نکنید
نقل قول
0 # جواب: چارک‌های توسعه .......... (به بهانه‌ی تکذیب پشت پرده‌ها)لطفی 1396-11-30 13:14
احسنت بر استاد ...
نقل قول
+2 # چارک‌های توسعهمرتضی 1396-11-30 07:47
با اهدای سلام
باتوجه به مطالب های کابردی حضرتعالی در خصوص توسعه و سرمایه اجتماعی ، قلم شما همیشه از یک دغدغه ملی نوشته شده است و افرادیکه خیلی در اقلیت هم هستند با بی انصافی و آمرانه به مطالب شما انتقاد می کنند .
پایدار و برقرار باشید
نقل قول
-1 # جواب: چارک‌های توسعه .......... (به بهانه‌ی تکذیب پشت پرده‌ها)من 1396-11-29 11:49
این شگرد حامیان دولت و اصلاح طلبان است که همه مشکلات را به پشت پرده ها ربط دهند .. نمیدانم تا کی میخواهند با این روش ادامه دهند .. احتمالا تکرارهای مکرر زیادی این اصلاح طلبان را پرو کرده است
وگرنه جناب استاد دامان شما از این مقالات ابکی پاک است ..
درود برشما .
نقل قول
+2 # جواب: چارک‌های توسعه .......... (به بهانه‌ی تکذیب پشت پرده‌ها)مهاباد امینی 1396-11-28 12:50
سلام
من یکی از دوستام مطلب را برایم فرستاد فورا جواب دادم که این نوشته شبیه قلم دکتر رنانی نیست چون هرگاه نوشته های شمارو خوندم همیشه یک حس انسانی و فلسفی از نوشته هاتون گرفتم حتی از انتقاداتی که داشتی ...وقتیم به سایت مراجعه کردم دیدم تکذیب کردین در هر صورت کسایی که با قلم شما آشنا هستن باور نمی کنند...سپاس
نقل قول
+1 # کایزنمحمدحسین درویش 1396-11-28 12:17
بسیار بهره بردم. به آموزش و نقد ادامه دهید که تنها راه چاره است.
نقل قول
+1 # در مورد مطلب منسوب شده به شما. به محض مشاهده تردید کردم و به کانال شما مراجعه کرده و متن شما را در جواب در گروه گذاشتمگذاشتمحبوبه میرلطیفی 1396-11-28 02:56
به محض مشاهده مطلب منسوب به شما تردید و به کانال شما مراجعه کردم
نقل قول
+3 # نقدمسعود زیاری 1396-11-28 00:39
سلام
مدت زیادی است که نوشته های دلنشین شما را مطالعه میکنم و در face book نیز افتخار همکلامی با شما را از سال ۸۸ دارم.
اینکه میگویید دیگر قصد ندارید که در خصوص اقتصاد سیاسی بنویسید برای سخت می باشد و شاید توقع این حرف را از شما نداشته باشم استاد عزیز شما اگر ننویسید نقد نکنید تحلیل نکنید پس چه کسی باید این کار را انجام دهد خیل عظیم مشتاقان و علاقه مندان شما همچون من چه خواهند کرد و دیگر انکه اگر شما هم درگیر مصلحت اندیشی شوید هرچند در دیگر نوشته هایتان عقب نشینی ای ندیدم پس تکلیفی که در قبال جامعه داریم چه می شود.
استاد عزیز از شما به عنوان یک شهروند میخواهم لطفا در خصوص اقتصاد سیاسی بنویسید ما که این رشته را در دانشگاها نداریم تنها میماند نوشته ها و یادداشتهای شما پس ان را از ما دریغ نفرمایید.
یادتان باشد
من اگر برخیزم تو اگر برخیزی همه بر میخیزند
نکته دیگر انکه
بنده در سایت توسعه تلاش کردم تا اطلاعاتم را برای همکاری بفرستم اما مقدور نشد لطفا اگر راه دیگری جهت ارتباط وجود دارد بفرمایید تا بنده بتوانم در حد توان خودم در خدمت شما و همکاران بزرگوارتان باشم.
ارادتمند شما
نقل قول

اضافه کردن نظر